28-30 Haziran 2022 tarihleri arasında Madrid’de, kritik bir NATO Zirvesi yapıldı ve çok hassas iki konu görüşüldü ilki, NATO nun 2022 stratejik konsept değişikliği idi. Buna göre Rusya ve Çin in üye ülkeler tarafından nasıl algılanacağı kararlaştırılacak ve gerekli konsept değişikliği görüşülerek karara bağlanacaktı, ikincisinde ise iki yeni ülkenin teşkilata alımı prosedürü başlatılacaktı. Konsept değişikliği apayrı bir konu olduğundan ayrıca incelenmesi gerekecektir

Rusya Ukrayna çatışmasından sonra, ABD, planları neredeyse 25 sene önce yapılan Rusya’yı çevreleme harekatının Avrupa bölümünü tamamlamak amacıyla İsveç ve Finlandiya’nın örgüte girmesi için kulis çabalarını arttırmış, kendine özgü metotlarla Avrupa’nın tamamını ikna etmişti. Ancak Türkiye, teröre destek oldukları gerekçesiyle bu genişlemeyi kabul etmeyeceğini en üst düzeyden açıkladı. Bu veto ederim açıklaması mı idi yoksa konu hakkında görüş bildirme amacını taşıyordu, anlaşılamadı.

“Açık kapı” politikası izleyen ve bu politikanın uygulamasında büyük çelişkiler olan teşkilat, kapının kime açık kime kapalı olduğunu tarif etmekte zorluklar yaşamaktadır. Örneğin Makedonya Yunanistan’ın vetosu nedeniyle 27 yıl beklemiş üstelik ülkenin ismini değiştirmek için referanduma gitmiştir. Bu durumda açık kapının sadece ABD çıkarlarına uyanlara açık olduğunu söylememiz fazla yanlış olmayacaktır.

Bir ülkenin teşkilata alınmasının kuralları için, 4 Nisan 1949 tarihli NATO sözleşmesinin ilgili maddelerine göz atmak gerekir

“açık kapı” politikası izliyor. Bu politika, ittifakın kurucu anlaşmasının 10. maddesine dayanıyor.

Madde 10

Taraflar, bu Antlaşma’nın ilkelerini geliştirebilecek ve Kuzey Atlantik Bölgesinin güvenliğine katkı yapacak durumda olan herhangi bir Avrupa devletini bu Antlaşma ‘ya katılmaya oy birliği ile davet edebilirler. Davet edilen Devlet katılım belgesini Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti’ne vererek bu Antlaşma ‘ya taraf olabilir. Amerika Birleşik Devletleri Hükümeti aldığı her bir katılma belgesinden tüm Tarafları haberdar edecektir.

Sadece okuma yazma biliyorsanız veya İngilizceniz alışveriş düzeyinde ise, bu maddeden anlayacağınız; Bir ülkenin istek yapması, teşkilat yetkili organlarca kabulü, yapılan resmi davet sonucu kabul metninin imzalanması ve teşkilata giriş, olacaktır. Ancak, istek yapan ülkenin NATO ya üye olması için bazı aşamalardan geçmesi gerekmektedir.

Öncelikle, NATO uzmanlarıyla davet edilen ülkenin temsilcileri Brüksel’de bir araya gelerek görüşmeler yapar. Bu görüşmelerde davet edilen ülkenin NATO’nun siyasi, yasal ve askeri şartlarını karşılayıp karşılamadığı, NATO üyeliğinin ekonomik, askeri, yasal, siyasi ve istihbaratla ilgili yükümlülüklerini yerine getirip getiremeyeceği müzakere edilir. 

Bu müzakerelerde, davetli ülkenin NATO şartları ve standartlarını yerine getirmek için reform yapıp yapmayacağı belirlenir ve bazı taahhütler istenerek kayda geçirilir

Sonraki aşamada, davet edilen ülke, NATO Genel Sekreteri’ne resmi niyet mektubu gönderir ve NATO üyeliğinin yükümlülüklerini ve üzerine düşen taahhütleri kabul ettiğini bildirir. Reform yapılacaksa bu mektupta reformların takvimi de belirtiliyor.

Üçüncü adımda NATO, Washington Antlaşması’na ilave katılım protokollerini hazırlanır. Böylece ittifakın kurucu anlaşması bir anlamda güncellenmiş olur. Bu protokoller, NATO ülkeleri tarafından imzalanır.

Katılım protokollerinin NATO üyesi ülkeler tarafından kendi ulusal yasaları ve prosedürleri uyarınca onaylanması gerekir. Onay süreci ülkeden ülkeye değişiklik gösterir. Örneğin onay için ABD’de Senato’nun üçte ikisinin oyu gerekirken, İngiltere’de parlamentoda resmi bir oylama gerekmemektedir.

Tüm üye ülkeler, kendi onay süreçlerini tamamladıktan sonra Washington Anlaşması’nı saklayan ABD’ye yeni üyenin katılımını öngören protokolleri kabul ettiklerine dair bildirim yapar. Burada Anlaşmayı saklayan ülke tanımıyla ABD ,ülke seçiminden giriş işlemlerinin uzamasına veya kısalmasına kadar her şeye müdahale edebilmektedir ve böyle bir yetkinin başka örneği yoktur. Ancak 1949 şartlarını düşündüğünüzde Galiplerin galibi ABD Washington antlaşmasını imzalayan 12 ülkeye her istediğini kolaylıkla kabul ettirmiştir. Bu ülkeler, Kanada, Norveç, Danimarka, Hollanda, Belçika, Lüksemburg, İngiltere, Fransa, Portekiz, İzlanda, İtalya’dır

Son olarak bütün bu aşamalar tamamlanınca NATO Genel Sekreteri, yeni üyeyi ittifaka katılmaya davet eder, yeni üye de kendi ulusal yasal sürecini tamamlayarak katılım belgesini Washington Antlaşması’nı saklayan ABD’ye teslim eder ve NATO üyesi olur.

Serinin bu bölümünde NATO ya giriş şartlarını tanımlamaya çalıştık. Artık sıra İsveç Finlandiya arasında yapılan görüşmeleri ve Mutabakat muhtırasının aslında ne olduğunu incelemeye geldi.