ŞANGAY İŞ BİRLİĞİ ÖRGÜTÜ

Sovyetler birliğinin dağılmasından sonra çifte süper güce alışmış dünya, birdenbire, aslında kendisi de bu gücün kullanımını sindiremeyen, kasabanın şerifiyle baş başa kaldı. ABD artık her şey di, tek karar verici oydu ve süper güçtü. Haddine miydi başka bir ülkenin, bu gücün bir bölümüne göz dikmesi, İlk adımda birleşmiş milletler güvenlik konseyinde bir veto yerdi sonra NATO acilen toplanır önce dördüncü maddeyi görüşmeye başlar sonra şerifin ofisinden açıklamalar yükselir beşinci maddeyi çalıştırırız ha diye aba altından sopa gösterilirdi. Sonuçta bu iş bitsin şerif evine dönsün diye herkes he der ve olay toparlanırdı.

Tuhaf olan nokta 1949 yılında kurulan NATO, beşinci maddeyi sadece bir kez 11 Eylül 2001’deki terör saldırısından sonra kullandırdı, başka deyişle 51 yıl sonra. Ne de olsa lider ülkede bir terör saldırısı olmuş ve yaklaşık 4000 kişi ölmüştü. Önemliydi bu. Türkiye 40 yıldır terörle uğraşıyor ve 40000 şehit verdi acaba teklif etse NATO beşinci maddeyi çalıştırmaya razı olur muydu? …

ABD’nin teröristlere liman olan herkesi ezeceğim söyleminden yola çıkarak Türkiye’nin de dahil olduğu bazı NATO ülkeleri Afganistan’a asker gönderdi. Bir sürü insan öldü ancak taliban ilerleyişini engellenemedi. Pabucun aşırı pahalı olduğunu gören lerde buldukları ilk fırsatta askerlerini geri çektiler. Taliban Kabil e girdiğinde son Amerikan uçağı da hava alanından kalkıyordu. Hesap buydu ancak bu da becerilemedi bir sürü Afgan kabil hava alanında öldü. Ve ABD Saygon’dan çekildiği gibi geride kalanları yok farz ederek uçağa binip gitmişti…

Bu kadar lafı neden anlattığıma gelince başını Çin ve Rusya’nın çektiği bazı ülkeler, Başta ismini kâğıttan okuyan Başkan olmak üzere, ABD ve müttefiklerinin tutumundan rahatsızdılar, bir siyasi birlik kurma ihtiyacı açıkladılar. Ve Şangay beşlisi doğdu. ABD li strateji uzmanlarına göre;

“Avrasya dünyadaki en değerli ve en stratejik bölgedir. Jeopolitik anlamda Avrasya’yı kontrol eden dünyayı kontrol eder ekonomik açıdan ise, dünyadaki en zengin pazarlar nüfus yoğunluğu dikkate alındığında buralardadır. Dünya nüfusu yaklaşık 8 milyardır ve bunun 6 milyarı Avrasya’da yaşar, bu işin bir başka cephesi bölgenin özellikle Asya’nın ucuz veya pahalı iş gücüne ihtiyacı olmadığıdır. Enerji kaynaklarının ise neredeyse ¾ ü buradadır.

Artıları bu kadar çok olan bölgenin Çine veya Rusya’ya bırakılması söz konusu olamaz. ABD Avrasya üzerinde mutlak kontrole sahip olmalıdır. Sanayi alt yapıları hiç de yabana atılmayacak iki ülke bu filimi son 150 yıldır seyretmişlerdir ve vardıkları ortak karar siyasal tabanlı bir iş birliği örgütü ile ABD yayılmacılığının önüne geçeceklerdir.

Sonuç olarak 1996 da Çin ve Rusya önderliğinde Şangay beşlisi kuruldu. Kurucu üyeler Kazakistan, Kırgızistan ve Tacikistan Rusya ve Çindi.2001 de Özbekistan üye oldu ve örgütün Şangay iş birliği örgütü (ŞİÖ) adını aldı.

Bazı dış siyaset yorumcuları NATO ve ŞİÖ nü ayni bakış açısıyla değerlendirmeyi pek severler

Hadi Amerikalı yazarları anlamak mümkünde bizimkilere ne oluyor onu anlamakta her zaman zorlanmışımdır. NATO, her ne kadar toplu müdahaleyi öngören beşinci maddenin kullanımı ABD’nin keyfine kalmışsa da, bir kollektif savunma örgütüdür. ŞİÖ ise her şeyden önce soğuk savaş koşullarının bir örgütü değildir. ABD’nin tek süper güç olma iddialarını engelleme ve yayılmacı politikasını dizginlemek için kurulmuştur. Doğal olarak üye seçiminde ülkelerin askeri kabiliyetleri de değerlendirilir ancak güçlü ordu tek seçim koşulu değildir. Ülkelerin aralarındaki siyasi problemlerde fazla dikkate alınmaz örneğin Hindistan ve Pakistan iki nükleer güçtür ve aralarında Keşmir sorunu nedeniyle çatışma eksik olmaz. Bu durumda örgüte nükleer güç oldukları için alınmışlardır ve bu ABD, Fransa ve İngiltere’ye ciddi bir mesajdır. Ayrıca Hindistan dünyadaki en büyük ekonomilerden biridir ve mevsimsel dalgalanmalarla kolay yıkılmaz.

Bütün bu gelişmelere rağmen ABD özellikle tayvanı destekleyerek Çin le gerginliği muhafaza etmeye çalışmaktadır. Ancak bölgeye çok uzaktır ve bölgedeki birliklerinin ciddi lojistik sorunları vardır. Ayrıca Çin silahlı kuvvetleri de pek hafife alınacak güç değildir.

Burada sorulacak soru ABD bugün veya yarın Çin ile çatışmayı göze alabilir mi dir. Rusya’yı her zamanki gibi Ukrayna savaşının uzamasından dolayı yanlış değerlendirmektedir ve bu savaşın uzamasının stok yenileme açısından bulunmaz fırsat olduğu dikkate alınmamaktadır. ABD bir şekilde Çin le çatışırsa karşısında ŞİÖ nün bütün askeri gücünü bulacaktır. Hatta buna Eksantrik liderli Kuzey Kore’yi de dahil edebiliriz bilindiği gibi bu ülkede nükleer güçtür. Bu durumda ABD tekrar beşinci maddeyi kullanmak isteyecektir ancak bu sefer birkaç ülkenin bu talebi veto edeceği açıktır. Bunlardan biri ŞİÖ nün şimdilik diyalog ortağı olan Türkiye’dir.

NATO şemsiyesi altında olsa bile Türkiye’nin ABD çıkarlarını Çine karşı koruma zorunluluğu olduğunu zannetmiyorum ve sanırım bu şekilde düşünenler NATO da her gün çoğalmaktadır.

Türkiye’nin ŞİÖ ile gelecekte nasıl bir bağlantısı olabilir. Şu anda Diyalog ortağıdır bunun ne anlama geldiğini pek anlamamakla birlikte sanırım bazı konularda danışılacak ve diyalog kurulacak ülke olduğu açıktır. Ancak şu anda bana göre ağır hasta olan NATO sağken ŞİÖ ile ilişkiler daha ileri gidemez ayrıca götürmeye çalışmak da siyasi açıdan etik de değildir. Bu durumda iki olasılık vardır

    Türkiye NATO’dan ayrılır ve kollektif savunmanın dışında kalır. Bunu fırsat olarak bekleyen çok ülke vardır hatta bazıları yakın komşumuzdur. Birinci dünya savaşı sonrası Yunanlıların nasıl gaza getirilip İzmir’e İngiliz savaş gemileri eşliğinde çıkarıldığını unutmamalıyız. Kollektif savunma örgütünden çıkan ve ŞİÖ ne giren Türkiye NATO ya göre artık düşmandır, Rusya’yı çevrelemek gibi saçma planı uygulamaya çalışanlar için tam kontrolü şarttır bunun yolu ise Libya ya Irak’a ve Suriye’ye yapılan olmalıdır. Ne kadar başarılı olunur bu askeri uzmanların tartışacağı bir konudur ancak siyaseten mümkündür. Önemli olan buna hangi boyutta tepki verileceğidir.

İkinci alternatif Türkiye NATO’dan ayrılmaz ancak gücünü gittikçe arttırır ve NATO’ya tahsisli birliklerini azaltır. Burada amaç Fransa’ya göre beyin ölümü gerçekleşen NATO nun tamamen ölmesini ve dağılmasını sağlamaktır. Bu mümkündür esasen AB uzun zamandır kendi savunma planlamalarını yapmaktadır ancak çok pahalı olduğu için şimdilik NATO alt yapısını kullanmak istemektedir. Türkiye şimdilik Kıbrıs üzerinden bunu veto ile engellemektedir.

Son olarak Bazı yazarlarımızın bizi NATO’dan kovarlar savunmasız kalırız diyerek yeri göğü inletmesine değinmek isterim. Bu sadece az okumakla ilgilidir. Kuruluş sözleşmesine göre bu mümkün değildir ancak Türkiye isterse NATO’dan ayrılabilir. Askeri bünyeden tümüyle çekilmek ise siyasi bir karardır geçmişte Fransa yakın gelecekte Yunanistan bu yolu denemiş sonra her ne hikmetse geri dönmüşlerdir.