PEACE OR A NEW SECURITY SYSTEM?

Almost every major agreement signed in the Middle East is presented to the public through concepts such as “peace,” “stability,” “cooperation,” and “regional integration.” However, when the modern history of the region is examined, a very different reality emerges. In the Middle East, diplomatic texts rarely produce diplomacy alone; they also create new distributions of power, new loyalty structures, new markets, and new security architectures.

The Abraham Accords, initiated under U.S. sponsorship in 2020, are a direct product of such a process.

According to the official narrative, the issue appears quite simple. Normalization was established between Israel and several Arab states, economic relations were expanded, embassies were opened, and a historic step toward regional peace was supposedly achieved. Even the name “Abraham” was carefully chosen as part of this psychological framework. Since Abraham is regarded as a common patriarch in both Judaism and Islam, the title was intended to project an image of religious and historical reconciliation.

However, states do not act on the basis of religious rapprochement.
They act on the basis of security fears.

In reality, the central issue behind the Abraham Accords is not the Palestinian question, but Iran.

For many years, Israel, the Gulf monarchies, and a significant part of the U.S. security establishment have viewed Iran as a regional threat. Iran’s ballistic missile capability, its proxy network, its pressure over the Strait of Hormuz, its Shiite axis strategy, and its nuclear program are all evaluated within the same security framework. For this reason, the Abraham Accords represent not merely diplomatic normalization, but also a new security line shaped around an Iran-centered fear axis.

Washington’s regional approach has largely been built upon this logic. First, a perception of threat is amplified; then, a security system is marketed through that same threat. For the Gulf states, the issue is not simply recognizing Israel. The real objective is to enter a U.S.-backed regional protection umbrella.

Yet there is a critical point that must be understood:

The security umbrella offered by the United States does not necessarily mean automatic military protection.

International politics is filled with examples of this reality. Article 51 of the United Nations Charter, Articles 4 and 5 of the NATO Treaty, and Article 42(7) of the Lisbon Treaty are constantly described through the language of “collective security.” However, during real crises, the behavior of states is determined not by treaty texts, but by national interests.

The Abraham Accords appear to be the Middle Eastern version of the same logic.

Although the visible face of the agreement includes economics, technology, energy, and investment, what is being formed behind the scenes is effectively a strategic bloc. Breaking Israel’s regional isolation, integrating Gulf states into the same security structure with Israel, and containing Iran form the backbone of this system.

The real issue that deserves discussion, however, is Turkey.

Turkey is not an ordinary country within this equation. Its NATO membership, control over the Black Sea and the Turkish Straits, border with Iran, large military capacity, central role in energy corridors, and political influence across the Middle East give Ankara a position capable of altering the balance of the entire system.

For this reason, Washington has long avoided building a Middle Eastern order that completely excludes Turkey, while simultaneously remaining uncomfortable with Ankara’s capacity for independent maneuvering.

Today, Turkey finds itself trapped between two different Middle Eastern visions.

The first option is integration into the new Israel-centered security architecture shaped under U.S. leadership.

The second is not to join the Iranian, Russian, or Chinese blocs entirely, but rather to continue pursuing a multidirectional balance policy.

Ankara’s current strategy is being carried out precisely within this gray zone.

Because for Turkey, the issue is not simply whether to maintain diplomatic relations with Israel. The real question is whether Turkey will become an active component of the strategy designed to contain Iran.

The consequences of such a decision could be extremely severe.

A full Turkish integration into a system similar to the Abraham Accords could disrupt Ankara’s regional balancing policy, intensify tensions with Iran, make the Syrian theater even more fragile, weaken Turkey’s multidirectional diplomatic balance with Russia and China, and perhaps most importantly, seriously erode Turkey’s political weight within the Islamic world.

Because in the Middle East, countries are never judged solely by the agreements they sign.

The security system you become part of is often more important than the agreement itself.

Although the Abraham Accords are officially presented as a process of diplomatic normalization, they increasingly appear to represent the political entry card into a new power architecture being constructed across the Middle East.

And what is expected from Turkey is not merely diplomatic support, but strategic integration into this emerging security system.

The real issue facing Ankara is therefore no longer whether to establish relations with Israel.

The real issue is which geopolitical axis Turkey intends to stand within as the new Middle Eastern order takes shape.

Formun Üstü

Formun Altı

Formun Üstü

BARIŞ MI YENİ GÜVENLİK SİSTEMİ Mİ?

Ortadoğu’da imzalanan büyük anlaşmaların neredeyse tamamı kamuoyuna “barış”, “istikrar”, “işbirliği” ve “bölgesel entegrasyon” kavramlarıyla sunulur. Ancak bölgenin modern tarihi incelendiğinde görülen gerçek çok farklıdır. Çünkü Ortadoğu’da diplomatik metinler çoğu zaman yalnızca diplomasi üretmez; yeni güç dağılımını, yeni sadakat ilişkilerini, yeni pazarları ve yeni güvenlik mimarilerini de beraberinde getirir.

2020 yılında ABD’nin ön ayak olmasıyla imzalanan İbrahim Anlaşmaları da tam olarak böyle bir sürecin ürünüdür.

Resmi anlatıya göre mesele oldukça basittir. İsrail ile bazı Arap ülkeleri arasında normalleşme sağlanmış, ekonomik ilişkilerin önü açılmış, karşılıklı büyükelçilikler kurulmuş ve bölgesel barış için tarihi bir adım atılmıştır. Anlaşmanın adına özellikle “İbrahim” denmesi bile bu psikolojik zeminin parçasıdır. Çünkü hem Yahudilik hem İslam geleneğinde Hz. İbrahim ortak ata kabul edilir ve bu isim üzerinden dini yakınlaşma görüntüsü üretilmek istenmiştir.

Ancak devletler dini yakınlaşma çabalarıyla değil, güvenlik korkularıyla hareket eder.

Gerçekte İbrahim Anlaşmaları’nın merkezinde Filistin meselesi değil İran bulunmaktadır.

Uzun yıllardır İsrail, Körfez monarşileri ve ABD’nin önemli bölümü İran’ı bölgesel tehdit olarak tanımlamaktadır. İran’ın balistik füze kapasitesi, vekil örgüt ağı, Hürmüz Boğazı üzerindeki baskısı, Şii ekseni politikası ve nükleer programı aynı güvenlik denkleminde değerlendirilmektedir. Bu nedenle İbrahim Anlaşmaları yalnızca diplomatik normalleşme değildir; aynı zamanda İran merkezli korku ekseninin ürettiği yeni güvenlik hattıdır.

Washington’un bölgedeki yaklaşımı da büyük ölçüde bunun üzerine kuruludur. Önce tehdit algısı büyütülmekte, ardından aynı tehdit üzerinden güvenlik sistemi pazarlanmaktadır. Körfez ülkeleri açısından mesele yalnızca İsrail’i tanımak değildir. Asıl mesele, ABD destekli bölgesel koruma şemsiyesine dahil olmaktır.

Fakat burada dikkat edilmesi gereken kritik nokta şudur:

ABD’nin sunduğu güvenlik şemsiyesi çoğu zaman otomatik askeri koruma anlamına gelmez.

Uluslararası sistem bunun örnekleriyle doludur. Birleşmiş Milletler Şartı Madde 51, NATO Anlaşması Madde 4 ve 5 ya da Lizbon Antlaşması 42(7) sürekli “kolektif güvenlik” söylemiyle anlatılır. Ancak gerçek kriz anlarında devletlerin davranışını belirleyen şey anlaşma metinleri değil, ulusal çıkarlardır.

İbrahim Anlaşmaları da aynı mantığın Ortadoğu versiyonu gibi görünmektedir.

Çünkü anlaşmanın görünen yüzünde ekonomi, teknoloji, enerji ve yatırım başlıkları bulunsa bile, perde arkasında oluşan şey fiili bir stratejik bloktur. İsrail’in bölgesel yalnızlığının kırılması, Körfez ülkelerinin İsrail ile aynı güvenlik sistemine bağlanması ve İran’ın çevrelenmesi bu yapının temel omurgasını oluşturmaktadır.

Asıl tartışılması gereken konu ise Türkiye’dir.

Çünkü Türkiye bu denklemin sıradan ülkelerinden biri değildir. NATO üyesi olması, Karadeniz ve boğazlar üzerindeki kontrolü, İran sınırına sahip olması, büyük askeri kapasitesi, enerji koridorlarının merkezinde bulunması ve Ortadoğu üzerindeki siyasi etkisi nedeniyle Ankara’nın pozisyonu bütün sistemin yönünü değiştirebilecek ağırlığa sahiptir.

Bu nedenle Washington uzun süredir Türkiye’yi tamamen dışlayan bir Ortadoğu sistemi kurmak istememekte, ancak aynı zamanda Ankara’nın bağımsız hareket kapasitesinden de rahatsızlık duymaktadır.

Türkiye bugün iki farklı Ortadoğu arasında sıkışmış durumdadır.

Birinci seçenek; ABD öncülüğünde şekillenen, İsrail merkezli yeni güvenlik mimarisine eklemlenmektir.

İkinci seçenek ise İran, Rusya ve Çin ile tamamen aynı blokta yer almak değil, çok taraflı denge politikasını sürdürmeye çalışmaktır.

Ankara’nın mevcut politikası tam olarak bu gri alanda yürümektedir.

Çünkü Türkiye açısından mesele yalnızca İsrail ile diplomatik ilişki kurmak değildir. Gerçek mesele, İran’ı çevreleme stratejisinin aktif parçası haline gelip gelmeyeceğidir.

Böyle bir tercihin sonuçları ise son derece ağır olabilir.

Türkiye’nin İbrahim Anlaşmaları benzeri bir sisteme tam entegrasyonu; Ortadoğu’daki denge politikasını bozabilir, İran ile ilişkileri sertleştirebilir, Suriye sahasını daha kırılgan hale getirebilir, Rusya ve Çin ile yürütülen çok yönlü diplomatik dengeyi zayıflatabilir ve en önemlisi Türkiye’nin İslam dünyasındaki siyasi ağırlığını ciddi biçimde aşındırabilir.

Çünkü Ortadoğu’da hiçbir ülke yalnızca imza attığı metinlerle değerlendirilmez.

Hangi güvenlik sisteminin parçası haline geldiğiniz, çoğu zaman imzaladığınız anlaşmanın kendisinden daha önemlidir.

İbrahim Anlaşmaları bugün kağıt üzerinde diplomatik normalleşme olarak sunulsa da, gerçekte Ortadoğu’da kurulmaya çalışılan yeni güç mimarisinin siyasi giriş kartı gibi görünmektedir.

Ve Türkiye’den beklenen şey yalnızca diplomatik destek değil, bu yeni güvenlik sisteminin stratejik parçası haline gelmesidir.

Ankara’nın önündeki gerçek mesele artık İsrail ile ilişki kurup kurmamak değildir.

Mesele, kurulmakta olan yeni Ortadoğu düzeninde hangi eksende duracağıdır.

BÖLÜM 3

BM 51 – NATO 4/5 – LİZBON 42(7)

AYNI MASADA OTURAN AYRI DÜNYALAR

GİRİŞ

Uluslararası güvenlik sistemi üzerine yapılan tartışmaların en büyük problemlerinden biri, tamamen farklı karaktere sahip güvenlik metinlerinin aynı mekanizmanın parçalarıymış gibi sunulmasıdır.

Oysa gerçekte Birleşmiş Milletler Şartı Madde 51, NATO Anlaşması Madde 4 ve 5 ile Avrupa Birliği Lizbon Antlaşması 42(7), aynı siyasi kültüre, aynı askeri kapasiteye ve aynı karar alma anlayışına sahip değildir.

Daha açık ifadeyle bu üç yapı aynı “savunma” kelimesini kullanır, ancak aynı şeyi kastetmez.

Birisi devletlerin doğal hayatta kalma hakkını tanımlar. Birisi organize askeri ittifaktır. Diğeri ise büyük ölçüde siyasi dayanışma formülüdür.

Sorun da tam burada başlamaktadır.

Çünkü modern dünyada kamuoylarına çoğu zaman, bir saldırı gerçekleştiğinde sistemin otomatik biçimde çalışacağı algısı satılmaktadır. Gerçekte ise uluslararası sistem otomatik değil politiktir. Ve politika, çıkar değiştiği anda yön değiştirir.

Bu nedenle kriz anlarında anlaşma metinlerinden önce başka sorular ortaya çıkar. Bu savaşın ekonomik yükünü kim taşıyacaktır? İlk ciddi kayıplar başladığında hangi hükümet geri adım atacaktır? Kamuoylarına verilen güvenlik garantileri gerçek maliyet ortaya çıktığında devam edecek midir? Hangi devlet gerçekten savaşmayı, hangisi yalnızca açıklama yapmayı düşünmektedir?

Çünkü modern uluslararası sistemde hiçbir devlet başka bir devlet için romantik nedenlerle savaşmaz.

Devletler çıkarları kadar risk alırlar. Risk büyüdüğünde ise anlaşmalar yeniden yorumlanmaya başlanır. Bu nedenle uluslararası güvenlik sistemi çoğu zaman hukuk üzerinden değil, kapasite üzerinden çalışır. Ve kapasite yoksa anlaşmaların dili sert olsa bile sonuç değişmez.

1. BM MADDE 51

DEVLETLERİN DOĞAL SAVUNMA HAKKI

BM Şartı Madde 51 aslında kolektif savunma sistemi değildir.

Bu madde temelde bir devlet saldırıya uğradığında kendisini savunma hakkına sahip olduğunu söyler. Yani burada otomatik askeri yardım zorunluluğu yoktur. Kimsenin sizin yerinize savaşma mecburiyeti bulunmaz.

Bu nedenle BM sistemi siyasi meşruiyet üretir, diplomatik zemin oluşturur, ancak doğrudan askeri garanti vermez.

Aslında sistemin temel sınırı da budur.

Çünkü BM yapısının merkezinde güç değil uzlaşma vardır. Ancak büyük güçler karşı karşıya geldiğinde uzlaşma çoğu zaman çöker. Güvenlik Konseyi veto sistemi nedeniyle kilitlenebilir ve o noktada devletler tekrar klasik güç politikasına döner.

Bu nedenle uluslararası sistemin gerçek sigortası çoğu zaman hukuk değil, askeri kapasitedir.

BM SİSTEMİNİN GÖRÜNMEYEN GERÇEĞİ

Teorik olarak Birleşmiş Milletler sistemi uluslararası barışı korumak için kurulmuştur. Ancak pratikte sistemin nasıl çalıştığına bakıldığında, Güvenlik Konseyi’nin büyük güçlerin siyasi mücadele alanına dönüştüğü açık biçimde görülmektedir.

Çünkü BM’de her devlet eşit görünse de, her devlet aynı güce sahip değildir.

Gerçek karar mekanizması büyük ölçüde veto hakkına sahip daimi üyelerin siyasi ağırlığında, ekonomik baskı kapasitesinde, askeri güçte ve küresel finans sistemini kontrol eden yapılarda toplanmıştır.

Bu nedenle uluslararası hukuk çoğu zaman tamamen tarafsız çalışan evrensel sistem değil, güç dengesi içinde işleyen siyasi mekanizma karakteri göstermektedir.

Bazı devletler BM kararlarını ihlal ettiğinde yalnızca diplomatik eleştiri alır. Bazıları ise ağır yaptırımlarla ekonomik baskı altına girer. Çünkü yaptırım mekanizmaları yalnızca hukuk üzerinden değil, küresel güç ilişkileri üzerinden çalışmaktadır.

BM sistemi tamamen güçsüz değildir. Aksine ekonomik yaptırımlar, ambargolar, diplomatik izolasyon ve askeri müdahale kararları üzerinden ciddi baskı kapasitesine sahiptir. Ancak bu kapasitenin ne zaman ve kime karşı kullanılacağı çoğu zaman evrensel hukuk anlayışından çok, büyük güçlerin siyasi uzlaşmasına bağlıdır.

Ve Güvenlik Konseyi kilitlendiği anda uluslararası sistem tekrar klasik güç politikasına geri döner.

Çünkü kriz anlarında devletler çoğu zaman hukuk metinlerini değil, güç dengelerini dikkate alırlar.

---

2. NATO MADDE 4 VE 5

ORGANİZE GÜCÜN SİYASİ-ASKERİ SİSTEMİ

NATO ise tamamen farklı karakterde bir yapıdır.

Çünkü NATO yalnızca bir anlaşma değildir. Aynı zamanda komuta kontrol sistemi, ortak harekât planlaması, lojistik ağ, hava savunma sistemi, istihbarat paylaşımı, standartlaştırılmış askeri yapı ve stratejik nakliye kapasitesi üzerine kurulmuş dev bir askeri organizasyondur.

Bu nedenle NATO Madde 5 yalnızca siyasi bir cümle değildir. Arkasında gerçek askeri mekanizma bulunmaktadır.

Ancak burada da kamuoylarının çoğu zaman görmediği kritik gerçek vardır:

Madde 5 otomatik savaş ilanı değildir.

Metin dikkatli okunduğunda her ülkenin kendi uygun gördüğü yöntemle yardım edeceği görülmektedir. Bir ülke asker gönderirken başka bir ülke mühimmat sağlayabilir, bir diğeri yalnızca siyasi destek açıklaması yapmakla yetinebilir.

Ancak Madde 4 ve 5 birlikte değerlendirildiğinde NATO sisteminin nihayetinde askeri müdahale ihtimali üzerine kurulduğu görülmektedir. Müdahalenin düzeyi değişebilir, ancak sistemin temel mantığı yalnızca diplomatik dayanışma değildir.

Dolayısıyla NATO’nun gerçek gücü yalnızca anlaşma metninden değil, ABD liderliğindeki askeri kapasiteden gelir.

Ve bugün Avrupa’nın en büyük stratejik problemi tam burada başlamaktadır.

Çünkü NATO’nun kritik kapasitesinin önemli bölümü hâlâ ABD hava gücü, stratejik nakliye sistemi, uydu altyapısı, istihbarat ağı ve lojistik organizasyonu üzerine kuruludur.

Bu nedenle birçok Avrupa ülkesi onlarca yıl boyunca düşük savunma harcamalarıyla yaşayabilmiştir. Çünkü ortaya çıkan güvenlik açığını Washington kapatmıştır.

---

3. LİZBON 42(7)

AVRUPA’NIN SİYASİ DAYANIŞMA FORMÜLÜ

Lizbon 42(7) çoğu zaman NATO’nun Avrupa versiyonu gibi sunulmaktadır. Ancak gerçekte durum oldukça farklıdır.

Çünkü Avrupa Birliği ortak orduya sahip değildir. Birleşik komuta sistemi kuramamış, stratejik hava taşımacılığında sınırlı kalmış, ortak savunma sanayi üretiminde parçalı yapıdan kurtulamamıştır. Nükleer caydırıcılığı sınırlıdır ve karar alma süreçleri ağır işlemektedir.

Bu nedenle Lizbon 42(7) büyük ölçüde siyasi dayanışma maddesi karakteri taşır.

Nitekim Fransa’nın 2015 sonrası yaptığı çağrıda ortaya çıkan tablo bunu açık biçimde göstermiştir. Destek verilmiş ancak NATO benzeri birleşik askeri refleks ortaya çıkmamıştır. Çünkü Avrupa Birliği hâlen tam anlamıyla askeri birlik değildir.

Daha açık ifadeyle Avrupa, onlarca yıl boyunca güvenliği ortak askeri fedakârlık alanı olarak değil, büyük ölçüde Amerikan stratejik şemsiyesi altında sürdürülen düşük maliyetli güvenlik modeli olarak değerlendirmiştir.

Savunma harcamaları azaltılırken sosyal refah sistemleri büyütülmüş, ağır askeri yük ise büyük ölçüde ABD’ye bırakılmıştır.

Bugün ortaya çıkan kriz ise Avrupa’nın uzun süre ertelediği temel soruyu yeniden gündeme getirmektedir:

ABD askeri desteği zayıfladığı anda Avrupa gerçekten kendi güvenliğini tek başına taşıyabilecek midir?

Çünkü siyasi birlik söylemi ile askeri kapasite aynı şey değildir.

Ve savaş zamanı bu fark çok hızlı ortaya çıkar.

---

4. ORTAK NOKTA

HİÇBİR SİSTEM OTOMATİK DEĞİLDİR

Üç sistemin de ortak noktası şudur:

Hiçbiri mutlak otomatik güvenlik garantisi vermez.

Çünkü nihai kararı her zaman devletler verir. Ve devletler kararlarını çoğu zaman hukuk metinlerine göre değil; çıkarlarına, ekonomik durumlarına, iç politik baskılara, kamuoyu tepkilerine ve askeri risk hesaplarına göre şekillendirirler.

Bu nedenle uluslararası ilişkilerde yapılan en büyük hatalardan biri, anlaşma metinlerini gerçek güç kapasitesinin yerine koymaktır.

Çünkü kriz başladığında belirleyici olan şey anlaşma metinleri değil; mühimmat stokları, hava savunma kapasitesi, lojistik ağlar, enerji güvenliği, savaş sanayisi ve siyasi iradedir.

Anlaşmalar tek başına savaş kazanmaz. Onları ayakta tutan şey kapasitedir.

---

SONUÇ

GÜÇ YOKSA METİN TEK BAŞINA YETMEZ

21. yüzyılın güvenlik sistemi aslında oldukça eski bir gerçeği yeniden göstermektedir:

Anlaşmalar önemlidir. Ancak anlaşmaları ayakta tutan şey güçtür.

Eğer askeri kapasite zayıflarsa, en sert anlaşmalar bile siyasi bildirgeye dönüşebilir.

Bu nedenle BM 51 meşruiyet sağlar, NATO organize askeri güç üretir, Lizbon 42(7) ise siyasi dayanışma zemini oluşturur. Ancak hiçbirisi tek başına mutlak güvenlik üretmez.

Çünkü uluslararası sistemin gerçek dili hâlâ güçtür.

Ve tarih boyunca değişmeyen temel gerçek şudur:

Devletler tehdit anında önce anlaşmaları değil, kendi hayatta kalma hesaplarını hatırlarlar.

Formun Üstü

CHAPTER 3

UN ARTICLE 51 – NATO ARTICLES 4/5 – LISBON 42(7)

DIFFERENT WORLDS SITTING AT THE SAME TABLE

INTRODUCTION

One of the greatest problems in discussions surrounding the international security system is the tendency to present completely different security frameworks as if they were parts of the same mechanism.

In reality, however, Article 51 of the United Nations Charter, Articles 4 and 5 of the NATO Treaty, and Article 42(7) of the European Union’s Lisbon Treaty do not share the same political culture, military capacity, or decision-making philosophy.

More clearly stated, these three structures all use the word “defense,” yet they do not mean the same thing.

One defines the natural right of states to survive.
One is an organized military alliance.
The other is, to a large extent, a formula for political solidarity.

And this is precisely where the problem begins.

Because in the modern world, public opinion is often sold the illusion that if an attack occurs, the system will automatically function.

In reality, the international system is not automatic; it is political. And politics changes direction the moment interests begin to change.

For this reason, during moments of crisis, questions emerge before treaty texts even matter.

Who will carry the economic burden of the war? Which government will step back once the first serious losses begin? Will security guarantees survive once the real costs become visible? Which states are genuinely prepared to fight, and which merely intend to issue statements?

Because in the modern international system, no state fights for another out of romantic principles.

States take risks only to the extent that their interests justify them. Once the level of risk grows, treaties begin to be reinterpreted.

For this reason, international security systems operate not primarily through law, but through capacity. And if capacity does not exist, even the harshest agreements produce little practical result.

---

1. UN ARTICLE 51

THE NATURAL RIGHT OF STATES TO SELF-DEFENSE

Article 51 of the United Nations Charter is not, in fact, a collective defense system.

At its core, the article simply states that if a state is attacked, it possesses the right to defend itself. There is no automatic military assistance obligation. No state is required to fight on behalf of another.

For this reason, the UN system produces political legitimacy and creates diplomatic ground, but it does not provide a direct military guarantee.

This is also the fundamental limitation of the system itself.

Because the structure of the UN is based not on power, but on consensus. Yet when major powers confront one another, consensus usually collapses. The Security Council can become paralyzed through the veto mechanism, and at that point states return to classical power politics.

For this reason, the real insurance policy of the international system is often not law, but military capacity.

THE HIDDEN REALITY OF THE UN SYSTEM

In theory, the United Nations system was established to preserve international peace. In practice, however, the Security Council has increasingly become an arena for geopolitical competition among major powers.

Because while all states may appear equal within the UN framework, they clearly do not possess equal power.

The real decision-making mechanism is concentrated largely in the political weight of the permanent veto-holding members, economic pressure capabilities, military power, and the structures that dominate the global financial system.

As a result, international law often functions not as a completely neutral universal order, but as a political mechanism operating within the balance of power.

Some states violate UN resolutions and face little more than diplomatic criticism. Others encounter severe economic sanctions and long-term isolation. This is because sanction mechanisms operate not only through law, but through global power relations.

The UN system is not entirely powerless. On the contrary, it possesses significant coercive capacity through economic sanctions, embargoes, diplomatic isolation, and military intervention resolutions.

However, when and against whom this capacity is exercised depends less on universal legal principles than on political compromise among major powers.

And once the Security Council becomes deadlocked, the international system rapidly returns to traditional power politics.

Because during moments of crisis, states ultimately pay attention not to legal texts, but to balances of power.

---

2. NATO ARTICLES 4 AND 5

THE POLITICAL-MILITARY SYSTEM OF ORGANIZED POWER

NATO is an entirely different type of structure.

Because NATO is not merely an agreement. It is also a massive military organization built upon command-and-control systems, joint operational planning, logistics networks, air defense structures, intelligence sharing, standardized military integration, and strategic transportation capacity.

For this reason, Article 5 is not simply a political sentence. It is backed by a real military mechanism.

However, there is another critical reality that public opinion often overlooks:

Article 5 is not an automatic declaration of war.

When the text is read carefully, it becomes clear that each member state may provide assistance in whatever form it considers appropriate. One country may deploy troops, another may provide ammunition, while another may limit itself to political support statements.

Yet when Articles 4 and 5 are evaluated together, it becomes obvious that the NATO system is ultimately built around the possibility of military intervention. The scale of that intervention may vary, but the system itself is not based merely on diplomatic solidarity.

Consequently, NATO’s real strength comes not only from treaty language, but from the military capacity led by the United States.

And this is precisely where Europe’s greatest strategic problem begins today.

A substantial portion of NATO’s critical capabilities still depends on American air power, strategic transportation systems, satellite infrastructure, intelligence networks, and logistical organization.

For this reason, many European states were able to maintain low defense expenditures for decades. The resulting security gap was largely covered by Washington.

---

3. LISBON 42(7)

EUROPE’S FORMULA OF POLITICAL SOLIDARITY

Article 42(7) of the Lisbon Treaty is often presented as the European version of NATO.

In reality, however, the situation is very different.

The European Union does not possess a unified army. It has failed to establish an integrated command structure, remains limited in strategic air transportation capabilities, and continues to suffer from fragmentation in defense industrial production. Its nuclear deterrence remains limited, while its decision-making mechanisms are slow and cumbersome.

For this reason, Article 42(7) functions largely as a political solidarity clause.

The French appeal following the 2015 attacks demonstrated this reality clearly. Support was offered, yet no NATO-style unified military response emerged. Because the European Union still does not function as a fully integrated military structure.

More openly stated, Europe spent decades treating security not as an area of shared military sacrifice, but as a relatively low-cost security model sustained under the American strategic umbrella.

While defense expenditures were reduced, social welfare systems expanded, and the heavier military burden was largely transferred to the United States.

The current crisis has therefore forced Europe to confront a question it postponed for decades:

If American military support weakens, can Europe genuinely sustain its own security alone?

Because political unity and military capacity are not the same thing.

And during wartime, that difference becomes visible very quickly.

---

4. THE COMMON POINT

NO SYSTEM IS TRULY AUTOMATIC

The common feature shared by all three systems is simple:

None of them provides an absolute automatic security guarantee.

Because the final decision is always made by states themselves. And states usually shape their decisions not according to legal texts, but according to interests, economic realities, domestic political pressure, public opinion, and military risk calculations.

For this reason, one of the greatest mistakes in international relations is to confuse treaty language with actual power capacity.

Because when crises begin, the decisive factors are not agreements, but ammunition stockpiles, air defense capacity, logistical networks, energy security, war industries, and political will.

Treaties alone do not win wars. Capacity is what sustains them.

---

CONCLUSION

WITHOUT POWER, A TREATY ALONE IS NOT ENOUGH

The security system of the 21st century is once again demonstrating an old reality:

Agreements matter. But power is what keeps agreements alive.

If military capacity weakens, even the harshest treaties can eventually turn into little more than political declarations.

For this reason, Article 51 provides legitimacy, NATO generates organized military power, and Article 42(7) creates a framework for political solidarity. Yet none of them alone can produce absolute security.

Because the real language of the international system is still power.

And the fundamental reality that history has repeatedly demonstrated remains unchanged:

When confronted by existential threats, states remember survival calculations before they remember agreements.

Formun Üstü

Formun Üstü

PART 2

EUROPE’S CLAIM OF COLLECTIVE DEFENSE

LISBON TREATY ARTICLE 42(7)

---

INTRODUCTION

For a very long time, serious disagreements have existed between the United States and NATO member states in Europe regarding the understanding of collective defense.

A significant part of Europe kept defense spending at minimal levels for decades, reduced its own military-industrial capacity, and in some countries allowed military production capability to decline to almost symbolic levels. While defense budgets were redirected toward social spending and pension systems, the resulting security gap was largely treated as something the United States was naturally expected to cover.

Today, however, the same political circles are speaking about a new security architecture under the name of a “European Army.” Yet a fundamental contradiction exists here. The structure being discussed is, in reality, heavily dependent on NATO’s already existing command-and-control system, air defense network, logistical infrastructure, satellite and intelligence support, as well as NATO-assigned air and naval forces.

In other words;

Rather than a completely independent military structure, what exists is largely an attempt to repackage the existing NATO umbrella under a different political narrative and a different name.

What is even more striking is the following:

A considerable portion of the circles promoting this structure increasingly employ a political language that excludes NATO member states which are not members of the European Union. While the role of countries such as Türkiye — which possess major military capabilities — is being downplayed within the European security architecture, abandoning the military protection mechanisms provided by NATO at the same time does not appear realistic.

What Europe is debating today is not merely the issue of “building an army.”

The real debate concerns who will carry the burden of security, to what extent political leadership can truly act collectively during wartime, and most importantly, whether Europe can realistically sustain its own defense without the United States.

For this reason, the debate surrounding a “European Army” is not a technical discussion, but directly a geopolitical power debate.

And when the current picture is examined, it becomes increasingly clear that Europe still remains dependent on NATO’s military backbone, American strategic capabilities, and above all, the global power projection capacity of the United States.

---

LISBON TREATY ARTICLE 42(7)

THE LIMITS OF EUROPEAN COLLECTIVE DEFENSE

For many years, the European Union primarily defined itself as a project of economic integration, while security issues were largely handled under the NATO umbrella. However, particularly after the Russia–Ukraine war, Europe’s own security capacity and the concept of “strategic autonomy” have once again become central subjects of debate. During these discussions, one of the most frequently referenced texts has been Article 42(7) of the Lisbon Treaty.

This article is often described as “the European Union’s version of NATO Article 5.” Technically, this comparison may appear partially correct, but from both a military and political perspective, it remains highly debatable.

According to the article, if a member state of the European Union is subjected to armed aggression, the other members are obliged to provide “aid and assistance by all the means in their power.” At first glance, this wording appears strong. However, the critical point is this:

The text does not define automatic military intervention; instead, it describes a support mechanism open to broad political interpretation.

In other words;

“Providing assistance” and “directly entering a war” are not the same thing.

This distinction is particularly important. NATO Article 5 is part of a military alliance backed by decades of integrated command-and-control structures, joint operational planning, air defense networks, logistical systems, combined-force doctrine, and most importantly, American military power.

Article 42(7) of the Lisbon Treaty, by contrast, resembles a political solidarity mechanism far more than a true military alliance.

In fact, the article has only been formally invoked once, following the 2015 Paris attacks by France. Yet the resulting picture was revealing:

European countries provided support to France at varying levels, but no unified or collective European military reaction emerged.

In reality, this demonstrates the true nature of the article itself.

Because today, the European Union still:

• does not possess a unified army,
• lacks an integrated command-and-control infrastructure, and in a crisis it remains unclear under which authority forces would actually operate,
• does not possess NATO-scale joint operational planning, creating serious uncertainty regarding how multinational forces would coordinate during a crisis,
• has limited strategic airlift capability,
• possesses nuclear deterrence concentrated in only a few states,
• and maintains a defense industry that remains highly fragmented.

For this reason, the greatest weakness of Article 42(7) is not legal, but political and military capacity.

More openly stated:

The fact that an agreement appears strong on paper does not mean it will automatically function effectively during a real crisis.

While discussions about a European Army continue, one critical question is often left unanswered: how such a force would actually be transported to the battlefield. Strategic transportation, heavy logistics, and global military deployment capacity still depend heavily on American infrastructure.

Security perceptions within the European Union are also far from identical. While the Baltic states view Russia as a direct military threat, Southern European countries tend to prioritize energy security, migration, and economic fragility. France seeks a more independent European defense identity, whereas a significant portion of Eastern Europe continues to regard the American security umbrella as indispensable.

Therefore, a serious gap exists between theoretical solidarity and actual military will.

The fundamental reality that emerges here is this:

International agreements alone do not create security.

The decisive factors are political will, economic resilience, military capability, and whether states are truly prepared to bear the cost during times of crisis.

This is precisely why Article 42(7) remains controversial. The article exists legally, but how it would actually be implemented depends entirely on the political choices of individual states.

In fact, this also reveals the fundamental reality of the modern international system:

In times of crisis, states first open cost calculations — not treaties.

BÖLÜM 2

AVRUPA’NIN KOLEKTİF SAVUNMA İDDİASI

LİZBON ANTLAŞMASI MADDE 42(7)

GİRİŞ

Oldukça uzun bir zamandır, NATO üyesi Avrupa ülkeleri ile ABD arasında kolektif savunma anlayışı açısından ciddi görüş ayrılıkları yaşanmaktadır.
Avrupa’nın önemli bir bölümü, onlarca yıl boyunca savunma harcamalarını minimum seviyede tutmuş, kendi savaş sanayisini küçültmüş, hatta bazı ülkelerde askeri üretim kapasitesi neredeyse sembolik düzeye gerilemiştir. Savunma bütçeleri sosyal harcamalara ve emeklilik sistemlerine aktarılırken, ortaya çıkan güvenlik açığının ise ABD tarafından kapatılması doğal bir hak gibi görülmüştür.

Bugün gelinen noktada ise aynı çevreler, “Avrupa Ordusu” adı altında yeni bir güvenlik mimarisinden söz etmektedir. Ancak burada temel bir çelişki bulunmaktadır. Çünkü tartışılan yapının büyük bölümü gerçekte NATO’nun zaten mevcut olan komuta kontrol sistemi, hava savunma ağı, lojistik altyapısı, uydu-istihbarat desteği ve NATO’ya tahsis edilmiş hava ve deniz kuvvetleri üzerine oturmaktadır.

Bir başka ifadeyle;

Ortada tamamen bağımsız bir askeri yapıdan çok, mevcut NATO şemsiyesinin farklı bir isim ve siyasi söylem altında yeniden paketlenmesi girişimi vardır.”

Daha dikkat çekici olan ise şudur:
Bu yapıyı savunan çevrelerin önemli bir kısmı, NATO üyesi olmalarına rağmen Avrupa Birliği üyesi olmayan ülkeleri giderek dışlayan bir siyasi dil kullanmaktadır. Özellikle Türkiye gibi büyük askeri kapasiteye sahip ülkelerin güvenlik mimarisindeki rolü küçümsenmeye çalışılırken, aynı anda NATO’nun sağladığı askeri koruma mekanizmalarından vazgeçilmesi de gerçekçi görünmemektedir.

Avrupa’nın bugün tartıştığı mesele aslında yalnızca bir “ordu kurma” meselesi değildir.
Asıl tartışma; güvenlik yükünü kimin taşıyacağı, savaş halinde siyasi iradenin ne ölçüde ortak hareket edeceği ve en önemlisi, ABD olmadan Avrupa’nın kendi savunmasını gerçekten sürdürebilip sürdüremeyeceğidir.

Bu nedenle “Avrupa Ordusu” tartışması teknik değil, doğrudan jeopolitik bir güç tartışmasıdır.
Ve mevcut tabloya bakıldığında, Avrupa’nın hâlâ NATO’nun askeri omurgasına, Amerikan stratejik kapasitesine ve özellikle ABD’nin küresel güç projeksiyonuna bağımlı olduğu açık biçimde görülmektedir.

LİZBON ANTLAŞMASI MADDE 42(7)

AVRUPA’NIN KOLEKTİF SAVUNMA SINIRI

Avrupa Birliği uzun yıllar boyunca kendisini daha çok ekonomik entegrasyon projesi olarak tanımlamış, güvenlik meselesini ise büyük ölçüde NATO şemsiyesi altında değerlendirmiştir. Ancak özellikle Rusya-Ukrayna savaşı sonrası süreçte, Avrupa’nın kendi güvenlik kapasitesi ve “stratejik otonomi” kavramı yeniden tartışılmaya başlanmıştır. Bu tartışmalar sırasında en fazla atıf yapılan metinlerden biri de Lizbon Antlaşması Madde 42(7) olmuştur.

Bu madde çoğu zaman “Avrupa Birliği’nin NATO Madde 5’i” olarak tanımlanmaktadır. Ancak bu benzetme teknik olarak kısmen doğru görünse de, askeri ve siyasi gerçeklik açısından oldukça tartışmalıdır.

Maddeye göre, bir Avrupa Birliği üyesi devlet silahlı saldırıya uğrarsa, diğer üyeler “ellerindeki tüm imkanlarla yardım ve destek sağlamakla” yükümlüdür. İlk bakışta bu ifade güçlü görünmektedir. Ancak dikkat edilmesi gereken nokta şudur:

Metin otomatik askeri müdahaleyi değil, siyasi yorum alanı oldukça geniş bir yardım mekanizmasını tarif etmektedir.

Bir başka ifadeyle;
“yardım etmek” ile “doğrudan savaşa girmek” aynı şey değildir.

Bu ayrım özellikle önemlidir. Çünkü NATO Madde 5 askeri bir ittifakın parçasıdır ve arkasında onlarca yıldır oluşturulmuş entegre komuta kontrol sistemi, ortak operasyon planlaması, hava savunma ağı, lojistik yapı, müşterek kuvvet doktrini ve en önemlisi Amerikan askeri gücü bulunmaktadır.

Lizbon 42(7) ise askeri bir ittifaktan çok siyasi dayanışma mekanizmasına benzemektedir.

Nitekim madde bugüne kadar yalnızca bir kez, 2015 Paris saldırılarından sonra Fransa tarafından işletilmiştir. Ancak ortaya çıkan tablo dikkat çekicidir:
Avrupa ülkeleri Fransa’ya farklı seviyelerde destek vermiş, fakat ortak ve birleşik bir Avrupa askeri reaksiyonu oluşmamıştır.

Aslında bu durum maddenin gerçek karakterini göstermektedir.

Çünkü Avrupa Birliği’nin bugün:

• birleşik bir ordusu yoktur,
•  Komuta kontrol alt yapısı kurulmamıştır, kriz anında kuvvetlerin hangi otorite altında nasıl sevk edileceği hâlâ belirsizdir,
• NATO ölçeğinde müşterek harekât planlaması bulunmadığından, kriz anında bir araya gelecek kuvvetlerin nasıl koordine edileceği ciddi bir soru işaretidir.”
• stratejik hava taşımacılığı kapasitesi sınırlıdır,
• nükleer caydırıcılık yalnızca birkaç ülkenin elindedir,
• savunma sanayi ise büyük ölçüde parçalı yapıdadır.

Bu nedenle Lizbon 42(7)’nin en büyük sorunu hukuki değil, siyasi ve askeri kapasite sorunudur.

Daha açık ifadeyle:
Bir anlaşmanın kağıt üzerinde güçlü görünmesi, onun kriz anında otomatik olarak etkili olacağı anlamına gelmez.

Avrupa Ordusu tartışılırken, ordunun savaş alanına nasıl taşınacağı sorusu çoğu zaman cevapsız bırakılmaktadır. Çünkü stratejik nakliye, ağır lojistik ve küresel askeri sevkiyat kapasitesinin önemli bölümü hâlâ ABD altyapısına dayanmaktadır.

Avrupa Birliği içerisinde güvenlik algıları da tamamen aynı değildir. Baltık ülkeleri Rusya’yı doğrudan askeri tehdit olarak görürken, Güney Avrupa ülkeleri enerji, göç ve ekonomik kırılganlıkları öncelikli mesele olarak değerlendirmektedir. Fransa daha bağımsız bir Avrupa savunma kimliği ararken, Doğu Avrupa’nın önemli bölümü Amerikan güvenlik şemsiyesini vazgeçilmez kabul etmektedir.

Dolayısıyla teorik dayanışma ile fiili askeri irade arasında ciddi bir fark bulunmaktadır.

Burada ortaya çıkan temel gerçek şudur:

Uluslararası anlaşmalar tek başına güvenlik üretmez.
Asıl belirleyici unsur; siyasi irade, ekonomik dayanıklılık, askeri kapasite ve kriz anında bedel ödemeye hazır olup olmamaktır.

Lizbon 42(7) tam da bu nedenle tartışmalıdır. Çünkü madde hukuken vardır, ancak nasıl uygulanacağı tamamen devletlerin siyasi tercihine bağlıdır.

Bu durum aslında modern uluslararası sistemin temel gerçeğini de göstermektedir:
Devletler kriz anlarında önce anlaşmaları değil, maliyet hesaplarını açarlar.

Formun Altı

Formun Üstü

Formun Altı

PART 1

ARTICLE 51 OF THE UNITED NATIONS CHARTER AND ARTICLES 4/5 OF THE NATO TREATY

INTRODUCTION

The purpose of this series is to demonstrate that superficial assessments of the international security system are insufficient to explain its real complexity.
In other words, this work should not be seen merely as an analytical study. It should also be understood as an attempt to reveal how the modern security architecture truly functions, what its limits are, and how states behave during moments of crisis.

Today, the international security system is largely interpreted through three major frameworks: Article 51 of the United Nations Charter, Articles 4 and 5 of the NATO Treaty, and Article 42(7) of the European Union’s Lisbon Treaty. These structures are often presented to the public as parts of the same security chain. In reality, however, they possess very different political characteristics, decision-making reflexes, and centers of power.

At first glance, their common element appears to be the concept of “defense.” Yet the issue goes far beyond legal texts alone. In international politics, security has never been determined solely by agreements. The decisive factors have always been political will, military capability, economic resilience, and the degree of risk states are willing to accept during a crisis.

From a pessimistic yet realistic perspective, the essence of the modern security system can often be reduced to a single sentence:

“If you are attacked, I may help you. However, when, to what extent, and at what cost I intervene will ultimately be determined by my national interests.”

This is where the harsh reality of the international system truly begins.

Modern alliances are not as mechanical as they are often portrayed to the public. No matter how strong the language of treaties may appear, the decisive factor during crises remains the calculation of national interests. Particularly in an era shaped by hybrid warfare, proxy conflicts, cyber attacks, energy crises, and irregular migration pressures, even the definition of an “attack” has become increasingly controversial.

Therefore, the issue today is no longer limited to what agreements formally state. The real question is which situations major powers will define as threats, and at what point they will be willing to take risks.

That is precisely the purpose of this series.

---

ARTICLE 51 OF THE UNITED NATIONS CHARTER

THE RIGHT OF SELF-DEFENSE

Article 51 of the United Nations Charter recognizes the inherent right of states to defend themselves. The core principle is straightforward: when a state is subjected to an armed attack, it possesses the right to individual or collective self-defense.

Although technically very short, this article has become one of the fundamental legal pillars of the modern international security system. Today, it serves as the primary legal basis through which states justify the use of military force.

However, there is a critical reality that is often overlooked:

Article 51 is not a defense alliance.

It imposes no automatic military assistance obligations on any country. It does not automatically draw states into war, nor does it provide alliance guarantees. It simply recognizes the right of self-defense and creates a legal framework for it.

For this reason, many military operations — from NATO interventions to regional security agreements — frequently refer to Article 51 in order to establish international legitimacy.

Yet the problem in the modern world is no longer limited to what legal texts say. The real issue is that the concept of an “armed attack” itself has become increasingly ambiguous.

Modern conflicts are no longer defined solely by tanks, aircraft, or border violations. Cyber attacks, sabotage against energy infrastructure, proxy organizations, economic coercion, attacks on critical systems, and migration pressure have blurred the line between war and peace.

As a result, the central question of our era has become the following:

At what exact point does an armed attack begin?

And this question still has no clear answer.

---

NATO ARTICLE 4

CONSULTATION AND POLITICAL WARNING MECHANISM

One of the greatest misconceptions surrounding NATO is the tendency to view the alliance exclusively through Article 5. In reality, Article 4 has increasingly become one of NATO’s most critical instruments in recent years.

The logic behind Article 4 is simple: if a NATO member believes its security is under threat, it may call for consultations with its allies.

This article does not trigger automatic military intervention. Nevertheless, its strategic impact is substantial. It enables the recognition of threats at the alliance level, strengthens political unity, and may activate crisis management mechanisms.

Countries such as Türkiye, Poland, and the Baltic states have relied heavily on this mechanism in recent years. The reason is clear: NATO is no longer merely a conventional military alliance.

The alliance is increasingly confronted with a much broader spectrum of threats. Energy security, cyber warfare, critical infrastructure protection, migration pressure, proxy organizations, and hybrid warfare methods have all moved to the center of NATO’s security calculations.

However, this transformation creates a new problem.

As the threat environment expands, the definition of threat itself becomes increasingly uncertain.

And this uncertainty may pave the way for far more serious crises in the future. There is still no complete consensus among NATO members regarding which events should be considered genuine threats against the alliance.

---

NATO ARTICLE 5

THE SYSTEM OF COLLECTIVE DETERRENCE

Article 5 is undoubtedly NATO’s most well-known provision. Its core principle is clear: an attack against one member is considered an attack against the entire alliance.

During the Cold War, this article stood at the center of Western deterrence against the Soviet Union and played a major role in maintaining the strategic balance. Yet several widespread assumptions about Article 5 do not fully reflect reality.

NATO Article 5 is not an automatic declaration of war.

A careful reading of the treaty shows that each member state may respond in whatever manner it considers necessary. In other words, not every ally is required to assume the same level of military risk. One state may engage directly with military force, while another may limit its contribution to logistics, ammunition, air defense systems, or political support.

Article 5 has been activated only once in NATO’s history, following the September 11 attacks.

For this reason, NATO’s strength does not derive solely from treaty language. Its real power comes from American military capability, integrated command structures, forward military bases, nuclear deterrence, and permanently ready forces.

In practical terms, Washington remains the backbone of NATO.

And for precisely this reason, a growing fear has emerged across Europe in recent years:

Would the United States truly go to war for Europe?

Statements made during the Donald Trump era intensified serious strategic concerns in European capitals. Although NATO appears theoretically multilateral, in practice it remains heavily dependent on American military power.

Today, Europe’s greatest fear is not necessarily the weakening of NATO’s military capacity, but the possibility that American political will may no longer demonstrate the same level of commitment in the future.

---

THE CHANGING SECURITY PARADIGM

The Western security system is currently facing multiple crises simultaneously. The rise of hybrid warfare, the shift in American global priorities, and Europe’s strategic vulnerability are making the existing security architecture increasingly fragile and complex.

Russia, China, and proxy warfare networks across the Middle East continue to challenge the decision-making mechanisms of the Western alliance system. Modern conflicts no longer possess clear starting points, formal declarations of war, or well-defined front lines.

This reality is gradually blurring the distinction between NATO Article 4 and NATO Article 5.

And one of the defining strategic debates of the future will likely be the following:

At what point should hybrid attacks be considered grounds for collective defense?

As of today, there is still no definitive answer to this question.

---

CONCLUSION

Although Article 51 of the UN Charter and NATO Articles 4 and 5 may appear to be parts of the same security chain, they actually perform very different functions. Article 51 provides legal legitimacy, Article 4 serves as a political consultation and crisis management mechanism, while Article 5 represents the core of collective deterrence.

However, in today’s security environment, legal texts alone are no longer decisive.

Real security is ultimately shaped by political will, military capability, economic resilience, and the willingness of states to accept risk during times of crisis.

And one of the greatest problems facing the Western world today is the growing perception that these elements are no longer as synchronized as they once appeared to be.

During moments of crisis, the true strength of alliances is revealed not by treaty language, but by which states are genuinely prepared to take risks.

And one of the harshest realities demonstrated throughout history is this:

States ultimately defend their interests far more consistently than they defend treaties.

Formun Üstü

BÖLÜM 1

BM ŞARTI MADDE 51 VE NATO ANLAŞMASI MADDE 4/5

GİRİŞ

Bu serinin yazılma amacı, uluslararası güvenlik sistemi üzerine yapılan yüzeysel değerlendirmelerin, konunun gerçek karmaşıklığını açıklamakta yetersiz kaldığını ortaya koymaktır.
Bir başka ifadeyle bu çalışma yalnızca bir analiz değildir. Aynı zamanda modern güvenlik mimarisinin nasıl çalıştığını, hangi sınırlar içinde hareket ettiğini ve kriz anlarında devletlerin gerçek reflekslerinin ne olduğunu göstermeyi amaçlamaktadır.

Bugün uluslararası güvenlik sistemi büyük ölçüde üç temel metin üzerinden okunmaktadır: Birleşmiş Milletler Şartı Madde 51, NATO Anlaşması Madde 4 ve 5 ile Avrupa Birliği Lizbon Antlaşması Madde 42(7). Kamuoyunda bu yapılar çoğu zaman aynı güvenlik zincirinin parçaları gibi sunulsa da, gerçekte birbirinden oldukça farklı siyasi karakterlere, farklı karar alma reflekslerine ve farklı güç merkezlerine sahiptirler.

Ortak noktaları “savunma” kavramı gibi görünmektedir. Ancak mesele yalnızca hukuki metinlerden ibaret değildir. Çünkü uluslararası sistemde güvenliği belirleyen temel unsur hiçbir zaman yalnızca antlaşmalar olmamıştır. Asıl belirleyici olan; siyasi irade, askeri kapasite, ekonomik dayanıklılık ve devletlerin kriz anında ne kadar risk almaya hazır olduğudur.

Karamsar fakat gerçekçi bir bakış açısıyla değerlendirildiğinde, modern güvenlik sisteminin özeti çoğu zaman tek bir cümleye indirgenebilir:

“Saldırıya uğrarsan sana yardım edebilirim. Ancak ne zaman, hangi ölçüde ve hangi bedeli göze alarak müdahil olacağıma nihayetinde kendi ulusal çıkarlarım karar verir.”

Uluslararası sistemin sert gerçeği tam olarak burada başlamaktadır.

Çünkü modern ittifaklar kamuoyuna anlatıldığı kadar mekanik yapılar değildir. Antlaşmaların dili ne kadar güçlü görünürse görünsün, kriz anlarında belirleyici olan unsur devletlerin çıkar hesaplarıdır. Özellikle hibrit savaşların, vekil çatışmaların, siber saldırıların, enerji krizlerinin ve düzensiz göç baskısının yükseldiği yeni dönemde “saldırı” kavramının kendisi bile tartışmalı hale gelmiştir.

Bu nedenle mesele artık yalnızca hangi anlaşmanın ne söylediği değildir. Asıl mesele, büyük güçlerin hangi durumda neyi tehdit sayacağı ve hangi noktada risk almaya hazır olacağıdır.

Bu serinin amacı da tam olarak budur.

---

BM ŞARTI MADDE 51

MEŞRU MÜDAFAA HAKKI

Birleşmiş Milletler Şartı’nın 51. maddesi, devletlerin doğal savunma hakkını tanımlar. Temel mantık oldukça açıktır: Bir devlet silahlı saldırıya uğradığında bireysel veya kolektif meşru müdafaa hakkına sahiptir.

Teknik olarak son derece kısa olan bu madde, modern uluslararası güvenlik sisteminin en kritik hukuki dayanaklarından biri haline gelmiştir. Çünkü bugün devletlerin askeri güç kullanımına meşruiyet üretirken en sık başvurduğu zemin büyük ölçüde bu maddedir.

Ancak burada çoğu zaman gözden kaçırılan önemli bir gerçek bulunmaktadır:

BM 51 bir savunma ittifakı değildir.

Hiçbir ülkeye otomatik askeri yardım yükümlülüğü getirmez. Hiçbir devleti savaşa sokmaz. Hiçbir müttefik garantisi üretmez. Sadece devletlerin savunma hakkını tanır ve buna hukuki bir zemin sağlar.

Bu nedenle NATO operasyonlarından bölgesel güvenlik anlaşmalarına kadar birçok askeri girişim, uluslararası meşruiyet üretmek amacıyla BM 51’e referans vermektedir.

Fakat modern dünyada sorun artık yalnızca hukuki metinlerin ne söylediği değildir. Asıl problem, “silahlı saldırı” kavramının giderek belirsizleşmesidir.

Çünkü çağımızın çatışmaları artık yalnızca tanklar, uçaklar ve sınır ihlallerinden oluşmamaktadır. Siber saldırılar, enerji altyapısına yönelik sabotajlar, vekil örgütler, ekonomik abluka yöntemleri, kritik sistemlere yönelik operasyonlar ve düzensiz göç baskıları savaş ile barış arasındaki çizgiyi giderek daha bulanık hale getirmektedir.

Dolayısıyla günümüz dünyasında asıl tartışma artık şudur:

Silahlı saldırı tam olarak ne zaman başlamaktadır?

Ve bu sorunun henüz net bir cevabı bulunmamaktadır.

---

NATO MADDE 4

KONSÜLTASYON VE SİYASİ UYARI MEKANİZMASI

Kamuoyunda çoğu zaman NATO’nun yalnızca Madde 5 üzerinden okunması önemli bir yanılgıdır. Çünkü son yıllarda ittifakın en kritik araçlarından biri giderek Madde 4 haline gelmiştir.

Madde 4’ün temel mantığı basittir: Bir NATO üyesi kendi güvenliğinin tehdit altında olduğunu düşünüyorsa müttefiklerini danışmaya çağırabilir.

Bu madde doğrudan askeri müdahale üretmez. Ancak stratejik etkisi son derece büyüktür. Çünkü tehdit algısının ittifak düzeyinde tanınmasını sağlar, siyasi birlik üretir ve kriz yönetimi mekanizmalarını harekete geçirebilir.

Özellikle Türkiye, Polonya ve Baltık ülkeleri son yıllarda bu mekanizmayı yoğun biçimde kullanan ülkeler arasında yer almıştır. Bunun temel nedeni NATO’nun artık yalnızca klasik bir savaş ittifakı olmaktan çıkmasıdır.

İttifak giderek daha geniş bir tehdit alanıyla karşı karşıya kalmaktadır. Enerji güvenliği, siber saldırılar, kritik altyapı güvenliği, düzensiz göç baskısı, vekil örgütler ve hibrit savaş yöntemleri artık NATO’nun güvenlik değerlendirmelerinin merkezine yerleşmektedir.

Ancak tam da bu nedenle yeni bir sorun ortaya çıkmaktadır.

Tehdit alanı büyüdükçe tehdit tanımı da belirsizleşmektedir.

Ve bu durum gelecekte çok daha büyük krizlerin önünü açabilir. Çünkü hangi olayın ittifaka yönelik gerçek bir tehdit sayılacağı konusunda üyeler arasında tam bir mutabakat bulunmamaktadır.

---

NATO MADDE 5

KOLEKTİF CAYDIRICILIK SİSTEMİ

NATO’nun en bilinen maddesi şüphesiz Madde 5’tir. Temel ilke oldukça nettir: Bir üyeye yapılan saldırı tüm ittifaka yapılmış kabul edilir.

Soğuk Savaş boyunca bu madde Batı caydırıcılığının merkezinde yer aldı ve Sovyetler Birliği’ne karşı psikolojik ve askeri denge üretmeyi başardı. Ancak kamuoyunda oluşan bazı kabuller gerçeği tam olarak yansıtmamaktadır.

Çünkü NATO Madde 5 otomatik savaş ilanı değildir.

Antlaşma dikkatli okunduğunda her ülkenin gerekli gördüğü yöntemlerle tepki vereceği anlaşılmaktadır. Başka bir ifadeyle her müttefik aynı düzeyde askeri risk almak zorunda değildir. Bir ülke doğrudan askeri güç kullanırken başka bir ülke yalnızca lojistik destek, mühimmat, hava savunması veya siyasi destek sağlayabilir.

Madde 5 bugüne kadar yalnızca bir kez, 11 Eylül saldırıları sonrasında aktive edilmiştir.

Bu nedenle NATO’yu güçlü yapan unsur yalnızca antlaşma metni değildir. Asıl güç Amerikan askeri kapasitesinden, entegre komuta sisteminden, ileri üs ağından, nükleer caydırıcılıktan ve sürekli hazır kuvvet yapısından gelmektedir.

Başka bir ifadeyle NATO’nun gerçek omurgası Washington’dur.

Ve tam da bu nedenle son yıllarda Avrupa’da giderek büyüyen bir güvenlik endişesi ortaya çıkmıştır:

ABD gerçekten Avrupa için savaşır mı?

Özellikle Donald Trump döneminde ortaya çıkan söylemler, Avrupa başkentlerinde ciddi stratejik kaygılar yaratmıştır. Çünkü NATO sistemi teorik olarak çok taraflı görünse de pratikte Amerikan askeri gücüne yüksek derecede bağımlıdır.

Bugün Avrupa’da büyüyen asıl korku NATO’nun askeri kapasitesinin zayıflaması değil, Amerikan siyasi iradesinin gelecekte aynı kararlılığı gösterip göstermeyeceğidir.

---

DEĞİŞEN GÜVENLİK PARADİGMASI

Batı güvenlik sistemi bugün aynı anda birden fazla krizle karşı karşıyadır. Hibrit savaşların yükselişi, ABD’nin küresel öncelik değiştirmesi ve Avrupa’nın stratejik kırılganlığı mevcut güvenlik mimarisini giderek daha karmaşık hale getirmektedir.

Rusya, Çin ve Orta Doğu’daki vekil savaş ağları, Batı ittifak sisteminin karar alma mekanizmalarını sürekli test etmektedir. Çünkü modern çatışmalar artık net başlangıç anlarına, resmi savaş ilanlarına ve belirgin cephe hatlarına sahip değildir.

Bu durum NATO Madde 4 ile NATO Madde 5 arasındaki çizgiyi giderek daha bulanık hale getirmektedir.

Ve geleceğin en büyük tartışmalarından biri muhtemelen şu olacaktır:

Hibrit saldırılar hangi noktada kolektif savunma sebebi sayılacaktır?

Bu sorunun bugün için kesin bir cevabı bulunmamaktadır.

---

SONUÇ

BM 51, NATO 4 ve NATO 5 aynı güvenlik zincirinin parçaları gibi görünse de, gerçekte farklı işlevlere sahip yapılardır. BM 51 hukuki meşruiyet zemini üretirken, NATO 4 siyasi danışma ve kriz yönetimi mekanizması olarak çalışmaktadır. NATO 5 ise kolektif caydırıcılığın merkezini oluşturmaktadır.

Ancak modern güvenlik ortamında belirleyici olan artık yalnızca metinler değildir.

Gerçek güvenlik; siyasi irade, askeri kapasite, ekonomik dayanıklılık ve kriz anında risk alma kararlılığıyla oluşmaktadır.

Ve Batı dünyasının bugün karşı karşıya olduğu en büyük sorunlardan biri, bu unsurların artık geçmişte olduğu kadar uyumlu görünmemesidir.

Kriz anlarında ittifakların gerçek gücü antlaşma maddelerinde değil, hangi devletlerin gerçekten risk almaya hazır olduğunda ortaya çıkar.

Ve tarihin gösterdiği en sert gerçeklerden biri şudur:

Devletler çoğu zaman antlaşmaları değil, çıkarlarını savunurlar.

Formun Üstü