Introduction: A Crisis Testing the Limits of an Alliance
The Shusha Declaration, signed on 15 June 2021, elevated relations between Türkiye and Azerbaijan to the level of a formal alliance. The Declaration provided for a mutual military assistance commitment, defence-industrial cooperation and the coordination of foreign policy. The diplomatic chill of October 2026, however, has laid bare the distance that persists between the alliance’s written commitments and its underlying security culture.
Any assessment of the crisis must also take account of an ethical dimension that cannot be overlooked. For many years, Azerbaijan deliberately kept its relationship with Israel at a low profile. Baku opened an embassy in Tel Aviv only in 2023, even though military and energy cooperation between the two had been under way for decades. To what extent can an ally consider it proper to shield from public view a partnership of such strategic weight, while Türkiye finds itself all but face to face with Israel in Syria? The foreign policy coordination envisaged in the Shusha Declaration deserves to be taken at least as seriously as that question.

1. How Did the Tension Begin, and Who Set It in Motion?
   The ostensible cause of the crisis and its structural drivers should be examined as two distinct layers.
   The visible trigger: the headscarf as pretext. Through decisions dated 21 September and 6 October, the authorities in Baku introduced secular dress codes in schools. Although the texts make no mention of the headscarf, reports soon began to emerge of headscarf-wearing pupils being turned away at school gates in practice. In Türkiye, sharp criticism from Chief Presidential Adviser Oktay Saral and a number of ruling-party deputies followed without delay.
   Yet the headscarf is far too slight and inconsequential a pretext to justify a crisis of this magnitude between two allies. That a school dress regulation could carry two states bound by the Shusha Declaration all the way to an empty chair at the Organization of Turkic States summit indicates that the real issue lies elsewhere.
   Baku’s perception justified, its response disproportionate. Given that the criticism originated at the level of a Chief Presidential Adviser, Baku’s perception of it as interference in its internal affairs is both understandable and justified. No sovereign state would accept having its education policy corrected by the governing apparatus of an ally.
   The response, however, was a markedly heavy-handed reaction, one at odds with established diplomatic practice. Baku issued international arrest warrants for certain individuals in Türkiye on grave charges, including incitement to the violent overthrow of the government. On 21 October, it went on to declare 31 Turkish citizens persona non grata, among them a member of parliament and the leader of a political party. Levelling charges of coup advocacy against columnists and social media posts is a response one would expect from an adversary, not from an ally.
   Sovereignty and the asymmetry of power. President Aliyev’s address of 3 October sheds light on the psychology of the crisis. Referring to the Karabakh war, he emphasised that in its hour of need his country had relied largely on its own means and had procured everything it required with its own resources. A day earlier, he had stressed that Azerbaijan’s way of life and domestic choices must be respected. Accounts that have long circulated behind the scenes about the conduct of the war, however, paint a different picture: it is said that the operation was directed from within the Azerbaijani General Staff by a Turkish lieutenant general, that a Turkish major general commanded the units in the field, and that Turkish special forces cleared the way for the advance of Azerbaijani troops. Aliyev’s rhetoric, together with his absence from the Organization of Turkic States Summit in Ankara on 30 October, suggests that the crisis is less a one-sided offensive than a reciprocal test of sovereignty. Baku is seeking recognition as an equal actor, while Ankara wishes to preserve its weight within the alliance.
2. The Deeper Fault Line: The Israel Factor
   The most critical dimension of the crisis lies in the diametrically opposed foreign policy outlooks of the two countries towards Israel.
   Ankara’s position. Türkiye has adopted a firm line towards Israel in response to the war in Gaza. According to official figures, bilateral trade between the two countries has stood at zero since June 2024. In Syria, meanwhile, Ankara and Tel Aviv are engaged in a contest for influence that carries the risk of direct confrontation.
   The Baku–Tel Aviv partnership. For Azerbaijan, Israel is a critical security partner that supplied the unmanned aerial vehicles and air defence systems instrumental in the recovery of Karabakh. On the energy front, the bond is stronger still: in 2025, approximately 46 per cent of Israel’s crude oil imports came from Azerbaijan, the bulk of it transported across Turkish territory via the Baku–Tbilisi–Ceyhan pipeline before reaching Israeli ports. The visit of Israeli President Herzog to Baku in October 2026, and Turkish Foreign Minister Fidan’s departure from the hall during Herzog’s address, brought this divergence fully into public view.
   The picture Aliyev must recognise. Seen from Ankara, Israel’s regional policy, extending from the Eastern Mediterranean to Syria, is increasingly evolving into an agenda aimed at encircling Türkiye. Azerbaijan’s involvement, whether by design or otherwise, in the energy and logistical dimensions of that agenda is exceedingly difficult for Türkiye to accept. The Shusha Declaration did not anticipate a deepening partnership between one of the parties and a third actor that threatens the security of the other. To sustain, without transparency, a relationship that contributes to the encirclement of one’s own ally is a position difficult to defend on ethical grounds.
3. Where Might the Parties Take the Tension?
   Two principal scenarios emerge regarding the future of the relationship.
   Controlled cooling and diplomatic rebalancing (high probability). The bridges between the two leaders remain intact. President Erdoğan telephoned President Aliyev on 21 October to invite him to the summit; although Aliyev did not attend, Azerbaijan took part through Foreign Minister Bayramov and signed the 163-article Ankara Declaration. Mutual dependence in the defence and energy fields likewise militates against a rupture. The relationship is expected to evolve away from the rhetoric of “brotherhood” towards a more rational, measured and pragmatic strategic partnership.
   Divergence on international platforms (low probability). Matters are not expected to reach this point, though the possibility merits noting. Under this scenario, Azerbaijan could slow Türkiye’s normalisation steps with Armenia, much as it effectively halted the protocol process in 2009. Alternatively, it could cultivate alternative relationships with Russia or with Gulf actors such as the United Arab Emirates in order to counterbalance Türkiye’s regional sphere of influence.
4. Could the Baku–Tbilisi–Ceyhan Pipeline Be Shut Down?
   In terms of economic and geopolitical rationality, the closure of the BTC pipeline is all but inconceivable.
   Mutual economic self-harm. The BTC pipeline is the lifeline of the Azerbaijani economy, ensuring the uninterrupted flow of its oil to world markets. For Türkiye, it is both a source of transit revenue and a cornerstone of its strategy to become an energy hub. Whichever party were to close the pipeline would inflict harm on itself before its counterpart.
   International consortium and legal commitments. The pipeline is not at the sole disposal of the two countries. It is protected by the investments of international energy companies led by BP and by intergovernmental agreements. A politically motivated closure would entail vast compensation liabilities and a lasting loss of credibility in global energy markets.
   Analytical note. The existence of the BTC pipeline also places Türkiye in a delicate position on the Israel question: although Ankara has severed trade with Israel, it maintains that it does not control the final destination of Azerbaijani oil loaded at Ceyhan. However far political tensions may escalate, energy geopolitics will continue to remain a pragmatic domain of high politics.
   Conclusion: The Triumph of Pragmatism over Sentiment
   Rational state interests will, in the final analysis, prevail over emotional and ideological rhetoric. The crisis between Türkiye and Azerbaijan does not signify the end of the relationship; rather, it marks the onset of a new phase in which Azerbaijan seeks to be recognised as a mature actor exercising full independence in both its domestic and foreign policy.
   The sound functioning of this new phase, however, rests on two conditions. The first is that secondary issues such as the headscarf must not be turned into instruments of escalation; such a course is ethically untenable, whether on the part of critics in Ankara or in the form of Baku’s disproportionate sanctions. The second is that an alliance demands transparency. If Azerbaijan wishes to be respected as an equal sovereign partner, it must also place its relationship with Israel, which bears directly on Türkiye’s security, openly on the table, in the spirit of coordination envisaged by the Shusha Declaration. Even as the rhetoric of brotherhood fades, a strategic partnership founded on candour will prove the more enduring.

Şuşa’dan Ankara Zirvesi’ne: T
Giriş: İttifakın sınırlarını test eden kriz
15 Haziran 2021’de imzalanan Şuşa Beyannamesi, Türkiye ile Azerbaycan arasındaki ilişkiyi hukuken müttefiklik düzeyine taşıdı. Beyanname karşılıklı askeri yardım taahhüdü, savunma sanayii işbirliği ve ortak dış politika koordinasyonu öngörüyordu. Ekim 2026’da yaşanan diplomatik soğukluk ise bu müttefikliğin yazılı taahhütlerle güvenlik kültürü arasındaki mesafeyi gün yüzüne çıkardı.
Krizi değerlendirirken göz ardı edilemeyecek bir etik boyut var. Azerbaycan, İsrail ile ilişkilerini uzun yıllar boyunca bilinçli olarak düşük profilde yürüttü. Bakü’nün Tel Aviv’de büyükelçilik açması ancak 2023’te gerçekleşti; oysa askeri ve enerji işbirliği on yıllardır sürüyordu. Bir müttefik, Suriye’de İsrail ile neredeyse namlu namluya gelen Türkiye’ye karşı bu derecede stratejik bir ortaklığı kamuoyunun gözünden uzak tutmayı ne ölçüde etik sayabilir? Şuşa Beyannamesi’nin öngördüğü dış politika koordinasyonu, en az bu soru kadar ciddiye alınmalıdır.

1. Gerilim nasıl başladı? Kim tetikledi?
   Krizin görünürdeki nedeni ile yapısal nedenleri iki ayrı katmanda incelenmelidir.
   Görünürdeki tetikleyici: başörtüsü bahanesi. Bakü yönetimi 21 Eylül ve 6 Ekim tarihli kararlarla okullarda seküler kıyafet kuralları getirdi. Metinlerde başörtüsü kelimesi geçmese de uygulamada başörtülü öğrencilerin okul kapısından çevrildiği haberleri gelmeye başladı. Türkiye’de Cumhurbaşkanı Başdanışmanı Oktay Saral ve bazı iktidar milletvekillerinin sert eleştirileri gecikmeden geldi.
   Ancak başörtüsü, iki müttefik arasında bu ölçekte bir krize gerekçe olamayacak kadar sudan ve ucuz bir bahanedir. Bir okul kıyafet yönetmeliğinin, Şuşa Beyannamesi ile bağlı iki devleti TDT zirvesinin boş sandalyesine kadar getirmesi, asıl meselenin başka yerde olduğunu gösteriyor.
   Bakü’nün algısı haklı, tepkisi orantısız. Eleştirilerin Cumhurbaşkanı Başdanışmanı düzeyinden gelmesi dikkate alındığında, Bakü’nün bunu iç işlerine müdahale olarak algılaması anlaşılır ve haklıdır. Hiçbir egemen devlet, eğitim politikasının bir müttefikin yönetim mekanizmasından düzeltilmesini kabul etmez.
   Fakat verilen yanıt, diplomatik üslupta yadırganan, fazlasıyla ağır bir çıkıştır. Bakü, Türkiye’deki bazı isimler hakkında hükümeti zorla devirmeye çağrı gibi ağır suçlamalarla uluslararası arama kararı çıkardı. 21 Ekim’de ise aralarında bir milletvekili ve bir parti genel başkanının da bulunduğu 31 Türk vatandaşını istenmeyen kişi ilan etti. Köşe yazarlarına ve sosyal medya paylaşımlarına darbe suçlaması yöneltmek, bir müttefikten değil, bir hasımdan beklenecek bir tepkidir.
   Egemenlik ve güç asimetrisi. Aliyev’in 3 Ekim’deki konuşması krizin psikolojisine ışık tutuyor: Karabağ savaşına değinen Aliyev, zor günlerde ülkesinin büyük ölçüde kendi imkânlarına dayandığını ve ihtiyaç duyduğu her şeyi kendi kaynaklarıyla temin ettiğini vurguladı. Bir gün önce de Azerbaycan’ın yaşam tarzına ve iç tercihlerine saygı gösterilmesi gerektiğinin altını çizmişti. Oysa savaş sürecine dair kulislerde uzun süredir dile getirilenler farklı bir tablo çiziyor: Harekâtın Azerbaycan Genelkurmayı’nda bir Türk korgeneral tarafından yönetildiği, sahadaki birliklere bir Türk tümgeneralin komuta ettiği ve Azerbaycan birliklerinin önünü Türk özel kuvvetlerinin açtığı konuşuluyor. Aliyev’in bu söylemi ve 30 Ekim’de Ankara’daki TDT Zirvesi’ne katılmaması, krizin tek taraflı bir saldırıdan çok karşılıklı bir egemenlik testi olduğunu gösteriyor. Bakü kendini eşit bir aktör olarak kabul ettirmeye çalışıyor; Ankara ise ittifaktaki ağırlığını korumak istiyor.
2. Derindeki fay hattı: İsrail faktörü
   Krizin en kritik boyutunu, iki ülkenin İsrail’e yönelik taban tabana zıt dış politika vizyonları oluşturuyor.
   Ankara’nın duruşu. Türkiye, Gazze’deki savaş nedeniyle İsrail’e karşı sert bir çizgi izliyor. Resmi verilere göre iki ülke arasındaki ticaret Haziran 2024’ten bu yana sıfırlanmış durumda. Suriye’de ise Ankara ile Tel Aviv, nüfuz mücadelesinde doğrudan karşı karşıya gelme riski taşıyan bir rekabet içinde.
   Bakü-Tel Aviv ortaklığı. Azerbaycan için İsrail, Karabağ’ın geri alınmasında insansız hava araçları ve hava savunma sistemleri sağlayan kritik bir güvenlik ortağı. Enerji tarafında bağ daha da güçlü: 2025’te İsrail’in ham petrol ithalatının yaklaşık yüzde 46’sı Azerbaycan’dan geldi ve bu petrolün büyük kısmı Bakü-Tiflis-Ceyhan hattıyla Türkiye topraklarından geçerek İsrail limanlarına ulaştı. Ekim 2026’da İsrail Cumhurbaşkanı Herzog’un Bakü’yü ziyareti ve Türk Dışişleri Bakanı Fidan’ın Herzog’un konuşması sırasında salonu terk etmesi, bu ayrışmayı herkesin gözü önüne serdi.
   Aliyev’in görmesi gereken tablo. Ankara’dan bakıldığında İsrail’in Doğu Akdeniz’den Suriye’ye uzanan bölgesel politikası, giderek Türkiye’yi kuşatmaya yönelik bir programa dönüşüyor. Azerbaycan’ın bu programın enerji ve lojistik ayağına, bilerek ya da bilmeyerek, dahil olması Türkiye açısından kabullenilmesi çok zor bir durumdur. Şuşa Beyannamesi, taraflardan birinin güvenliğini tehdit eden üçüncü bir aktörle derinleşen ortaklığı öngörmemişti. Müttefikinin kuşatılmasına katkı sunan bir ilişkiyi şeffaflıktan uzak biçimde sürdürmek, etik açıdan savunulması güç bir tutumdur.
3. Taraflar gerilimi nereye taşıyabilir?
   İlişkilerin geleceğine dair iki temel senaryo öne çıkıyor.
   Kontrollü soğuma ve diplomatik dengelenme (yüksek ihtimal). Liderler arasındaki köprüler yıkılmadı. Erdoğan 21 Ekim’de Aliyev’i arayarak zirveye davet etti; Aliyev gelmese de Azerbaycan, Dışişleri Bakanı Bayramov aracılığıyla zirveye katıldı ve 163 maddelik Ankara Bildirisi’ni imzaladı. Savunma ve enerji alanındaki karşılıklı bağımlılık da bir kopuşu engelliyor. İlişkilerin “kardeşlik” söyleminden daha rasyonel, mesafeli ve pragmatik bir stratejik ortaklık zeminine evrilmesi bekleniyor.
   Uluslararası platformlarda ayrışma (düşük ihtimal). İşlerin bu noktaya varması beklenmiyor; yine de olasılık olarak not edilmeli. Bu senaryoda Azerbaycan, Türkiye’nin Ermenistan ile normalleşme adımlarını yavaşlatabilir; 2009’da protokol sürecini fiilen durdurduğu gibi. Ya da Türkiye’nin bölgesel etki alanını dengelemek için Rusya veya BAE gibi Körfez aktörleriyle alternatif ilişkiler kurabilir.
4. Bakü-Tiflis-Ceyhan boru hattı kapanır mı?
   Ekonomik ve jeopolitik rasyonalite açısından BTC hattının kapanması neredeyse imkânsızdır.
   Karşılıklı ekonomik intihar. BTC, Azerbaycan ekonomisinin can damarıdır ve petrolünün dünya pazarlarına kesintisiz ulaşmasını sağlar. Türkiye için ise hem transit gelir kaynağı hem de enerji merkezi olma stratejisinin temel taşıdır. Hattı kapatan taraf, karşısındakinden önce kendine zarar verir.
   Uluslararası konsorsiyum ve hukuki taahhütler. Hat yalnızca iki ülkenin tasarrufunda değildir. BP liderliğindeki uluslararası enerji şirketlerinin yatırımları ve hükümetler arası anlaşmalarla korunmaktadır. Siyasi gerekçeyle kapatılması, devasa tazminat yükümlülükleri ve küresel enerji piyasalarında kalıcı güvenilirlik kaybı anlamına gelir.
   Analitik not. BTC’nin varlığı, İsrail meselesinde Türkiye’yi de zor bir konuma sokuyor: Ankara, İsrail ile ticareti kesmiş olsa da Ceyhan’dan yüklenen Azerbaycan petrolünün nihai varış noktasını kontrol etmediğini savunuyor. Siyasi gerilim ne kadar tırmanırsa tırmansın, enerji jeopolitiği yüksek siyasetin pragmatik bir alanı olarak kalmaya devam edecektir.
   Sonuç: Pragmatizmin duygusallığa zaferi
   Rasyonel devlet çıkarları, eninde sonunda duygusal ve ideolojik söylemlerin önüne geçecektir. Türkiye ile Azerbaycan arasındaki kriz ilişkilerin bittiğini değil, Azerbaycan’ın iç ve dış politikasında tam bağımsız hareket eden yetişkin bir aktör olarak kabul edilmek istediği yeni bir döneme girildiğini gösteriyor.
   Ancak bu yeni dönemin sağlıklı işlemesi iki şarta bağlı. Birincisi, başörtüsü gibi ikincil meselelerin tırmanma aracı yapılmaması; bu ne Ankara’daki eleştirmenler ne de Bakü’nün orantısız yaptırımları açısından etik bir yol değildir. İkincisi, müttefiklik ilişkisinin şeffaflık gerektirmesi. Azerbaycan, eşit egemen bir ortak olarak saygı görmek istiyorsa, Türkiye’nin güvenliğini doğrudan ilgilendiren İsrail ilişkisini de Şuşa Beyannamesi’nin öngördüğü koordinasyon ruhuyla açıkça masaya koymalıdır. Kardeşlik söylemi zayıflasa da, dürüstlük üzerine kurulu bir stratejik ortaklık daha dayanı